Sigorta Kutusu Nasıl Toplanır? Sıralama, Kaç Modül Gerekir ve Kombinasyon Panosu

Yeni bir daire, yenilenen bir tesisat ya da dükkân için sigorta kutusu kaç modüllük olmalı, içine hangi sırayla ne girer?

Aşağıdaki araca hat sayılarınızı girin; kaç modül gerektiğini, hangi boy kutunun yeteceğini ve kutunun içindeki sırayı göstersin. Her seçimde cevap kendiliğinden güncellenir.

Araç, sahada en çok kullanılan modül genişliklerini ve yaklaşık %25 yedek payını kullanıyor. Yedek pay boşuna değil: ileride eklenecek bir klima ya da araç şarj hattı için kutuyu sökmek, baştan biraz büyük kutu almaktan çok daha pahalıya gelir.

Şimdi kutunun içine neyin, hangi sırayla girdiğini açalım.

Sigorta kutusunun içinde neler var?

Bir daire panosu birkaç parçadan oluşur. Hepsi kutunun içindeki standart DIN rayına oturur ve genişlikleri modül cinsinden ölçülür; bir modül yaklaşık 18 milimetredir.

• • Ana şalter ya da ana sigorta — dairenin tüm elektriğini tek hamlede keser. Monofazede çoğunlukla 2, trifazede 4 modül.
• • Voltaj koruyucu (isteğe bağlı) — şebeke gerilimi düşüp yükselince elektriği keser.
• • Kaçak akım rölesi — kaçak akımı algılayıp devreyi keser; can güvenliği içindir. Monofazede 2, trifazede 4 modül.
• • Hat sigortaları (otomatik sigorta) — her hattı aşırı akıma ve kısa devreye karşı korur. Tek kutuplu sigorta 1 modül, trifaze sigorta 3 modül.
• • Nötr ve toprak baraları — nötr (mavi) ve koruma (sarı-yeşil) iletkenlerinin toplandığı bağlantı çubukları.

Sıralama: hangisi önce gelir?

Elektriğin kutuya girdiği yerden hatlara dağıldığı yere doğru sıra şöyledir:

1. Ana şalter / ana sigorta
2. Voltaj koruyucu (varsa)
3. Kaçak akım rölesi (bir ya da iki adet)
4. Hat sigortaları — aydınlatma, priz ve ayrı cihaz hatları

Kaçak akım rölesi sigortadan önce mi, sonra mı?

Ana sigortadan sonra, hat sigortalarından önce. Kaçak akım rölesi kaçağı algılar ama kendini aşırı akıma karşı korumaz; onu koruyan, önündeki ana sigortadır. Hat sigortaları ise rölenin arkasına dizilir, böylece rölenin koruması bütün hatları kapsar.

Rölenin seçiminde dikkat edilecek iki değer var: kaçak akım eşiği 30 mA olmalıdır (can güvenliği) ve rölenin anma akımı, önündeki ana sigortadan küçük olmamalıdır. Örneğin Siemens 5SV5312-6 faz-nötr, 25 A ve 30 mA'lik iki modüllük bir röledir. Kaçak akım rölesinin nasıl çalıştığını ve neden attığını kaçak akım rölesi neden atar yazımızda ayrıntılı anlattık.

Voltaj koruyucu nereye takılır?

Ana sigortanın hemen arkasına, kaçak akım rölesinden önce. Böylece gerilim sınır dışına çıktığında bütün daireyi korur. Galaxy D220 monofaze daire tipi bir voltaj koruyucudur; alt ve üst gerilim sınırları ile geri bağlanma süresi ayarlanabilir, anlık gerilimi dijital ekranda gösterir. Gerilim dalgalanmasının cihazlara etkisini LED ampul neden çabuk bozulur yazımızda anlattık.

Hatlar nasıl bölünür?

Sigortaları sıraya dizmeden önce evin hatları planlanır. Yönetmelik ve sahadaki yaygın uygulama:

• • Aydınlatma: konutta en az iki aydınlatma hattı; her biri 1,5 mm² sorti, 2,5 mm² linye ve çoğunlukla 10 A sigorta.
• • Priz: odalara göre bölünmüş hatlar; 2,5 mm² kablo ve çoğunlukla 16 A sigorta. Bir priz hattına en fazla 7 priz bağlanır.
• • Ayrı cihaz hatları: fırın, ocak, klima, şofben, termosifon, çamaşır ve bulaşık makinesi gibi yüksek güçlü cihazlar için kendi sigortası olan ayrı hat. Kablo kesiti ve sigorta cihazın gücüne göre seçilir; kablo kesiti nasıl hesaplanır yazımızdaki araç bu hesabı yapar.

İki aydınlatma hattını farklı kaçak akım rölelerine bağlamak iyi bir alışkanlıktır: bir röle attığında evin tamamı karanlıkta kalmaz.

Sigorta kutusu kaçlı olmalı?

Kutunun boyu, içine girecek parçaların modül toplamından biraz büyük seçilir. Yukarıdaki araç bunu hesaplıyor; kabaca:

• • Küçük daire ya da dükkân (2 aydınlatma, 3 priz, 1–2 cihaz hattı, tek röle): 12 modül
• • Orta ve büyük daire (iki röle, voltaj koruyucu, 3–4 cihaz hattı): 16–24 modül
• • Trifaze girişli ev, atölye ya da müstakil ev: çoğunlukla 24 modül ve üstü

Sıva altı kutuyu seçerken duvarın derinliğine de bakın; sıva üstü kutular ise sonradan yapılan tesisatlarda ve garaj, depo gibi yerlerde tercih edilir. Mutlusan Comfort 16'lı sıva altı sigorta kutusu alev yaymayan gövdesi ve şeffaf kapağıyla orta boy bir daire için uygun bir seçenektir; diğer boy ve modeller kutu, kasa ve buatlar kategorisinde.

Kombinasyon panosu nedir?

Kombinasyon panosu (kombinasyon kutusu), prizleri ve sigortaları aynı kutuda taşıyan, dış ortama dayanıklı bir dağıtım kutusudur. Şantiye, atölye, fuar alanı, tekne limanı ve açık hava etkinliği gibi geçici ya da zorlu ortamlarda kullanılır.

İçinde genellikle şunlar bulunur:

• • Sanayi tipi (CEE) prizler — mavi renkli monofaze (230 V) ve kırmızı renkli trifaze (400 V)
• • Her prizin kendi otomatik sigortası
• • Kaçak akım rölesi
• • Toz ve suya karşı korumalı (IP koruma sınıfı yüksek) gövde ve kapaklı priz yuvaları

"1 trifaze 2 monofaze" gibi ifadeler kutunun üzerindeki priz sayısını anlatır: bir trifaze ve iki monofaze priz. Seçerken kutuya bağlanacak makinelerin fiş tipine ve akımına (16 A ya da 32 A) bakılır. Hazır, priz montajlı ve boş kutu seçenekleri kombinasyon kutuları kategorisinde.

Kombinasyon panosu da daire panosuyla aynı mantıkla toplanır: giriş → ana şalter → kaçak akım rölesi → her prizin sigortası → priz. Fark, prizlerin kutunun üzerinde olması ve gövdenin dış ortama göre seçilmesidir.

Trifaze fiş kabloya nasıl bağlanır?

Sanayi tipi (CEE) trifaze fişler genellikle 5 pimlidir: üç faz (L1, L2, L3), nötr (N) ve koruma iletkeni (PE). Nötr kullanılmayan makineler için 4 pimli (3 faz + PE) modeller de vardır.

Kablo damarlarının renkleri standarttır:

Bağlarken dikkat edilecekler:

• • Pimlerin harfleri fişin iç gövdesine basılıdır; kabloyu renge göre o harfe bağlayın. Koruma pimi diğerlerinden kalındır ve fişin anahtar çıkıntısına göre sabit bir konumdadır; ürün kodundaki "6h" ifadesi bu konumu anlatır.
• • Koruma iletkeni (sarı-yeşil) diğerlerinden biraz uzun bırakılır. Kablo zorlanıp çekilirse önce fazlar kopar, koruma bağlantısı en son ayrılır.
• • Kablo, fişin kablo tutucusuyla sıkılır; böylece çekme kuvveti bağlantı vidalarına değil kılıfa biner.
• • Motor ters dönüyorsa üç fazdan ikisinin yeri değiştirilir. Bu bir arıza değil, faz sırasının farklı olmasıdır.

Monofaze sanayi fişi (mavi) ise 3 pimlidir: faz (L), nötr (N) ve koruma (PE). Fiş ve prizlerin tamamı CEE norm fiş ve prizler kategorisinde.

Doğru bilinen yanlışlar

"Kaçak akım rölesi varsa sigortaya gerek yok"

İkisi farklı işler yapar. Sigorta kabloyu aşırı akıma ve kısa devreye karşı korur; kaçak akım rölesi insanı kaçak akıma karşı. Biri diğerinin yerini tutmaz, panoda ikisi birlikte bulunur.

"Bütün hatları tek bir kaçak akım rölesine bağlamak yeter"

Yeterli ama rahat değil. Tek bir hattaki kaçak, bütün evi karanlıkta bırakır; ayrıca çok sayıda cihazın küçük kaçakları toplanıp röleyi sebepsiz yere attırabilir. Hatları iki röleye bölmek bu iki sorunu da çözer.

"Sigorta atıyorsa bir büyüğünü takarım"

Sigorta kabloya göre seçilir. 2,5 mm² priz hattına 25 A sigorta takmak, aşırı yükte kablonun ısınmasına göz yummak demektir. Sigorta sık atıyorsa ya hat fazla yükleniyordur ya da bir arıza vardır; çözüm hattı bölmek ya da arızayı bulmaktır.

"Sigorta kutusu ne kadar küçükse o kadar iyi"

Sıkışık kutuda kablolar ısınır, bağlantılar zor yapılır, arıza arandığında her şey sökülür. Biraz büyük kutu hem rahat çalışma hem de sonradan eklenecek hatlar için yer bırakır.

"Nötr ve toprak aynı baraya bağlanabilir"

Daire panosunda nötr ve koruma iletkeni ayrı baralarda toplanır. Aynı baraya bağlanırsa kaçak akım rölesi doğru çalışamaz.

Müşterilerimizin en çok sorduğu sorular

"Sigorta kutusunu kendim toplayabilir miyim?"

Panonun içi, dairenin bütün elektriğinin toplandığı yerdir. Malzeme seçimi ve planlamayı bu yazıdaki gibi siz yapabilirsiniz; montaj, bağlantı ve devreye alma ise yetkili bir elektrikçinin işidir. Malzeme listenizi bize getirirseniz eksik ya da uyumsuz bir parça olup olmadığına birlikte bakarız.

"Sigorta kutusunda hangi sigorta neye ait, nasıl anlarım?"

Her sigortanın altına ya da kapağın içine hangi hattı koruduğu yazılmalıdır: "salon priz", "mutfak aydınlatma", "fırın" gibi. Etiketsiz bir panoda arıza aramak zaman kaybıdır; yeni toplanan panoda etiketleme işin parçasıdır.

"Kaçak akım rölesi yanlış bağlanırsa ne olur?"

En sık hata nötrün röleden geçirilmeden doğrudan baraya bağlanmasıdır. Bu durumda röle ya hiç devreye girmez ya da sürekli atar. Rölenin girişi ve çıkışı üzerinde işaretlidir; nötr de faz gibi röleden geçmelidir.

"Sigorta kutusu kaç cm?"

Boyu modül sayısına göre değişir; 16 modüllük bir sıva altı kutu çoğunlukla tek ya da iki sıralıdır. Duvara yer açmadan önce seçtiğiniz kutunun ölçülerine ürün sayfasından ya da kutusundan bakın.

Toparlarsak

Sıra: ana şalter → voltaj koruyucu → kaçak akım rölesi → hat sigortaları; nötr ve toprak ayrı baralarda.

Kaçak akım rölesi ana sigortadan sonra, hat sigortalarından önce gelir; 30 mA olmalıdır. Hatları iki röleye bölmek ev için daha rahattır.

Kutu boyu: kullanılan modül toplamına %25 yedek ekleyin. Yukarıdaki araç bu hesabı yapıyor.

Kombinasyon panosu prizleri ve sigortaları dış ortama dayanıklı tek kutuda toplar; trifaze fişte renkler kahverengi, siyah, gri, mavi ve sarı-yeşildir. Bütün kutular kutu, kasa ve buatlar kategorimizde.

İlginizi çekebilecek blog yazıları

• • Kablo kesiti nasıl hesaplanır? — amper, kW ve mesafeye göre doğru mm² ve sigorta
• • Kaçak akım rölesi neden atar? — sigortayla farkı ve arızanın nereden geldiğini bulma
• • Elektrikli araç evde nasıl şarj edilir? — şarj hattı, monofaze ve trifaze, süre ve maliyet hesabı
• • Akım korumalı priz işe yarıyor mu? — gerilim dalgalanmasına karşı cihazları korumanın yolu

Kategoriler

• • Kutu, kasa ve buatlar
• • Kaçak akım röleleri
• • Elektrik sigortaları
• • Kombinasyon kutuları
• • CEE norm fiş ve prizler
• • Pano ve aksesuarları