Ampulünüz beklediğinizden erken mi bozuldu, yoksa aynı duyda bu kaçıncısı?
Aşağıdaki altı soruyu işaretleyin; araç en olası sebebi ve ne yapmanız gerektiğini hemen göstersin. Her seçimde cevap kendiliğinden güncellenir.
AMPUL ARIZA TEŞHİS ARACI
1 · AMPULÜN TİPİ
2 · NASIL BOZULDU?
3 · AYNI DUYDA KAÇINCI KEZ?
4 · AMPUL NEREDE TAKILI?
5 · ANAHTAR
6 · EVDE BAŞKA BELİRTİ VAR MI?
Araç bir tahmin yapıyor, kesin teşhis koymuyor. Ama "ampul kötüydü" deyip geçmekten daha doğru bir başlangıç noktası veriyor: aynı yerde tekrar eden arızanın bir sebebi vardır ve o sebep ortadan kalkmadıkça yeni ampul de aynı sonla karşılaşır.
Şimdi bu sebepleri tek tek açalım.
Önce şunu ayıralım: Hangi ampul, nasıl bozulur?
"Ampul gitti" deyip geçiyoruz ama üç ampul tipi üç farklı şekilde bozulur:
- • Akkor ve halojen ampul — içindeki ince tel (flaman) kopar. Genelde anahtara basıldığı an olur, bazen küçük bir parlama ve "tık" sesiyle.
- • Tasarruflu (sarmal) ampul — tabanındaki elektronik devre bozulur. Işık yavaş yavaş zayıflar ya da bir gün hiç yanmaz.
- • LED ampul — LED'lerin kendisi nadiren gider. Bozulan çoğunlukla tabandaki sürücü devresidir. Belirtisi titreme, kısık yanma, yanıp sönme ya da hiç yanmamak.
Bu ayrım önemli, çünkü sebebi de çözümü de değiştirir. Akkor ampulün açılışta kopması doğal bir sondur; LED ampulün üç ayda titremeye başlaması ise bir şeylerin ters gittiğini gösterir.
1. Gevşek duy ve bağlantı
Aynı duyda tekrar eden arızaların en yaygın sebebi budur.
Ampul duya tam oturmamışsa ya da duyun içindeki tel gevşemişse, temas noktası küçülür. Küçük temas noktası ısınır ve aralıklı olarak küçük kıvılcımlar (ark) oluşur. Bu kıvılcım ampulün tabanını da duyu da yıpratır. Bir süre sonra duyun içi kararır, plastiği renk değiştirir.
Belirtileri: Ampul titriyor ve elinizle hafifçe dokununca düzeliyor ya da kötüleşiyor. Duyun içinde kararma var. Ampulü çıkarırken tabanı normalden sıcak.
Çözüm: Sigortayı indirip duya bakın. Kararmış ya da erimiş bir duy, yeni ampulü de kısa sürede bozar; değişmesi gerekir. Duylar tesisatın en ucuz parçalarından biri. Ampulü yerine takarken de sonuna kadar ama zorlamadan sıkın.
2. Kapalı armatürde ısı
LED "ısınmayan ampul" diye bilinir. Işık veren kısmı gerçekten akkor ampul kadar ısınmaz ama tabandaki sürücü devre ısınır ve bu ısının dışarı atılması gerekir.
Açık bir duyda ya da abajurda ısı havaya karışır. Kapalı bir glob armatürde, gömme spotta ya da camı kapalı bir aplikte ise ısı içeride kalır. Sürücüdeki elektronik parçalar (özellikle kondansatörler) yüksek sıcaklıkta çok daha hızlı yaşlanır. Elektronikte bilinen kabaca bir kural var: çalışma sıcaklığı 10 °C arttıkça bu parçaların ömrü yaklaşık yarıya iner.
Belirtileri: Aynı evde açık duydaki ampuller yıllarca dayanırken kapalı armatürdekiler sık bozuluyor. Ampulü çıkardığınızda gövde elinizi yakacak kadar sıcak.
Çözüm: Kapalı armatür için ampul seçerken kutusunda kapalı armatüre uygun olduğunun yazmasına bakın. Gerekenden güçlü ampul takmayın: kapalı bir tavan lambasında 12 W yerine 8,5–9 W ampul hem yeterli ışık verir hem daha serin çalışır. Örneğin Osram 8,5W 2700K LED ampul 806 lümenle eski 60 W ampulün ışığını verir ve 10'lu paket olarak bütün evin ampulünü bir kerede değiştirmeye uygundur.
3. Işık ayarlı anahtar (dimmer)
Dimmer, ışığı kısmak için elektriği saniyede çok kez kesip açar. Akkor ampul buna sorunsuz uyum sağlar; tel ısınır, soğur, ışık kısılır.
Dimmerli olmayan bir LED ampulün sürücüsü ise bu kesik akıma göre tasarlanmamıştır. Sonuç: titreme, vızıltı, ışığın tam kısılmaması ve kısa sürede bozulma.
Belirtileri: Dimmer düşük seviyedeyken ampul titriyor ya da vızıldıyor. Dimmerli odadaki ampuller diğer odalardakilerden çabuk bozuluyor.
Çözüm: Işık ayarlı anahtarın bağlı olduğu yere yalnız dimmerli ampul takın. Kutusunda "dimmerli" ya da "dimmable" yazar. Örneğin Panasonic LDACH09WGDR7 8,5 W, 806 lümen ve 4000K ılık beyaz ışıklı dimmerli bir LED ampul; dimmer anahtarla istediğiniz seviyeye kısılır. Dimmer kullanmıyorsanız anahtarı normal anahtarla değiştirmek de bir çözüm.
4. Şebeke geriliminin dalgalanması
Evdeki prize gelen elektriğin gerilimi sabit değildir; belli bir aralıkta oynar. Bu aralık aşıldığında, yani gerilim çok düşüp ya da yükseldiğinde ilk etkilenenler elektronik devrelerdir: LED sürücüleri, televizyon ve bilgisayar kartları, kombi ve beyaz eşya elektroniği.
Bu durumda tek bir ampul değil, birden fazla şey aynı dönemde sorun çıkarır. Bütün evde ışıklar zaman zaman titrer, akşam saatlerinde ışık belirgin şekilde zayıflar, bir ayda iki cihaz arızalanır.
Belirtileri: Farklı odalardaki ampuller kısa aralıklarla bozuluyor. Işıklar herkes evdeyken (akşam) zayıflıyor. Başka elektronik cihazlarda da arıza var.
Çözüm: Önce durumu sizinle aynı hattaki komşulara sorun; ortak bir sorunsa elektrik dağıtım şirketine bildirilmesi gerekir. Daire içinde ise giriş panosuna takılan bir voltaj koruyucu, gerilim belirlenen sınırların dışına çıkınca elektriği keser, normale dönünce geri verir. Galaxy D220 monofaze daire voltaj koruyucu bu işi yapar ve anlık gerilimi dijital ekranda gösterir; böylece sorunun gerçekten şebekede olup olmadığını da görürsünüz. Tek tek cihazları korumak için akım korumalı prizler de kullanılır; farklarını akım korumalı priz işe yarıyor mu yazımızda anlattık.
5. Nem: banyo, balkon, dış mekân
Su buharı duyun ve ampul tabanının metal kısımlarına ulaşır. Zamanla temas yüzeyleri oksitlenir (paslanır), temas zayıflar ve birinci maddedeki ısınma süreci başlar.
Çözüm: Banyo, balkon ve dış mekânda neme karşı korumalı armatür kullanılır. Armatürün üzerinde IP44 ya da daha yüksek bir değer yazmalıdır. Açık duylu bir armatürü banyoya ya da yağmur alan bir yere asmayın.
6. Titreşim ve darbe
Tavan vantilatörüne takılı ampuller, kapı çarpınca sallanan aplikler, garaj kapısı motorunun yanındaki lambalar sürekli titreşim alır. Akkor ampulün ince teli bu titreşime uzun süre dayanamaz. LED'de tel yoktur ama gevşeyen ampul yine birinci maddeye, yani gevşek temasa döner.
Çözüm: Titreşimli yerlerde LED ampul tercih edin ve ampulün duyda gevşeyip gevşemediğini ara ara kontrol edin.
Aynı duyda tekrar bozuluyorsa ne yapmalı?
Bir ampulün bozulması normaldir. Aynı yerde ikinci, üçüncü kez olması değildir. Kontrol sırası şöyle:
- Ampul doğru mu? Dimmerli anahtara dimmerli ampul, kapalı armatüre uygun ampul takılmış mı?
- Armatür kapalı mı? Kapalıysa gücü bir kademe düşürün.
- Duy sağlam mı? Sigortayı indirip bakın: kararma, erime, gevşek tel var mı?
- Anahtar dimmerli mi? Uyumsuzsa ampulü ya da anahtarı değiştirin.
- Başka yerlerde de sorun var mı? Varsa gerilimi kontrol edin.
- Hâlâ tekrarlıyorsa sorun duvarın içindeki bağlantıdadır; bir elektrikçiye hattı kontrol ettirin.
Bu sıranın mantığı basit: en ucuz ve en kolay kontrol edilenden başlayın. Ampulün kutusuna bakmak bedava, duyu değiştirmek ucuz, hattı açmak ise iş ister.
Doğru bilinen yanlışlar
"LED ampul hiç bozulmaz"
LED çipleri çok uzun dayanır ama ampulün içindeki sürücü devre bir elektronik karttır ve ısı, gerilim ve nemden etkilenir. Kutuda yazan saat ömrü, uygun koşullarda yapılan testlerin sonucudur. Kapalı ve sıcak bir armatürde gerçek ömür bunun belirgin şekilde altında kalabilir.
"Daha güçlü ampul takarsam daha iyi aydınlatır, sorun olmaz"
Armatürün taşıyabileceği bir güç sınırı vardır; üzerinde ya da kutusunda yazar. Bu sınırın üstündeki ampul armatürü de ampulü de fazla ısıtır. Daha fazla ışık istiyorsanız watta değil lümene bakın; bunu salona kaç watt ampul gerekir yazımızda hesaplama aracıyla anlattık.
"Ampul giderken sigortanın atması sigortanın bozuk olduğunu gösterir"
Akkor ampulün teli koptuğu anda içeride kısa süreli bir ark oluşabilir ve bu, otomatik sigortayı attırabilir. Bu sigortanın doğru çalıştığını gösterir. Ampulü değiştirip sigortayı kaldırmak yeterlidir. Sigorta ampul değiştirmeden de sık atıyorsa başka bir sorun vardır; sigorta ve kaçak akım rölesinin farkını kaçak akım rölesi neden atar yazımızda anlattık.
"Pahalı ampul her zaman uzun ömürlüdür"
Kaliteli bir ampul daha iyi bir sürücüye sahiptir ve dayanıklılık farkı gerçektir. Ama dimmerli anahtara takılmış dimmersiz pahalı bir ampul de, kapalı ve sıcak bir armatüre zorlanmış kaliteli bir ampul de erken bozulur. Ampulün kalitesi kadar takıldığı yer de önemlidir.
"Bozulan ampulün yerine hemen aynısı takılır"
İlk kez olduysa evet. İkinci kez aynı yerde olduysa, yenisini takmadan önce yukarıdaki kontrol sırasına göz atın. Yoksa sadece bir sonraki arızanın tarihini belirlemiş olursunuz.
Müşterilerimizin en çok sorduğu sorular
"Anahtar kapalıyken LED ampul hafifçe yanıyor, neden?"
İki yaygın sebebi var. Birincisi ışıklı anahtar: karanlıkta görünsün diye içinde küçük bir lamba olan anahtarlar, kapalıyken de devreden çok küçük bir akım geçirir. Akkor ampul bunu fark etmez ama LED o kadarcık akımla bile hafifçe parlar. İkincisi, anahtarın faz yerine nötr hattı kesecek şekilde bağlanmış olmasıdır. Bu durumda ampul kapalıyken de üzerinde gerilim kalır. İkinci durum bir bağlantı hatasıdır ve bir elektrikçinin düzeltmesi gerekir.
"LED ampul neden titrer?"
En sık üç sebebi var: dimmerli anahtarla uyumsuz ampul, gevşek duy ya da gevşek bağlantı ve yorulmuş sürücü devre. Yalnız bir ampul titriyorsa önce o ampulü başka bir duyda deneyin; orada düzgün yanıyorsa sorun duydadır. Bütün evde ışıklar titriyorsa sebep şebeke gerilimi olabilir.
"LED ampul neden çok ısınıyor?"
LED'in ışık veren yüzeyi akkor ampul kadar ısınmaz ama tabanı ve gövdesi ısınır, bu normaldir. Elle tutulamayacak kadar sıcaksa ampul kapalı bir yerde sıkışmış ya da armatür için fazla güçlüdür. Bu ısı ampulün ömrünü kısaltır.
"Ampul değiştirirken nelere dikkat etmeliyim?"
Anahtarı kapatın, ampulün soğumasını bekleyin. Duyun içinde kararma ya da erime görüyorsanız sigortayı indirmeden duya dokunmayın. Yeni ampulü sonuna kadar ama zorlamadan sıkın. Kırık bir ampulün tabanı duyda kaldıysa, sigortayı indirmeden çıkarmaya çalışmayın.
Toparlarsak
Bir ampulün bozulması normaldir, aynı yerde tekrar etmesi değildir. Tekrar ediyorsa sebebi ampulde değil, takıldığı yerde arayın.
En sık beş sebep: gevşek duy, kapalı armatürde ısı, dimmerle uyumsuz ampul, şebeke dalgalanması ve nem.
Kontrole en ucuzdan başlayın: önce ampulün kutusu, sonra armatür, sonra duy, en son hat.
Doğru ampul doğru yere takılınca bir LED ampul yıllarca dayanır. Bütün seçenekler LED ampuller kategorimizde.
İlginizi çekebilecek blog yazıları
Kategoriler