Sigorta Neye Göre Seçilir? Kablo, Amper, B–C Eğrisi ve kA Değeri

Ustaların tezgâhta en sık sorduğu sorulardan biri: "Bu hatta kaç amper sigorta takayım?" Cevap çoğu zaman sanıldığı gibi cihazda değil, kabloda başlar.

Sigorta seçerken dört şeye bakılır: amper değeri, eğri tipi (B, C, D), kutup sayısı ve kesme kapasitesi (kA). Aşağıdaki araca hattın kablosunu ve yükünü girin; o hatta kaç amper ve hangi tip sigorta takılabileceğini göstersin.

Araçtaki kural, sigorta seçiminin özetidir. Şimdi dört ölçüyü tek tek açalım.

Sigorta neyi korur?

Otomatik sigortanın asıl görevi kabloyu korumaktır, cihazı değil. Kablodan taşıyabileceğinden fazla akım geçerse kablo ısınır, yalıtımı yıpranır. Sigorta bu aşırı akımı ve kısa devreyi keser.

Bu yüzden sigorta seçerken ilk soru "cihaz kaç amper çekiyor?" değil, "bu hattın kablosu kaç amper taşır?" olmalı. Cihazın çektiği akım ikinci sorudur.

1. Amper değeri: kablo ve yük birlikte belirler

Doğru sigorta iki sınırın arasında durur:

Yükün çektiği akım ≤ sigortanın amper değeri ≤ kablonun taşıyabileceği akım

Sigorta yükten küçük olursa cihaz çalışırken sigorta atar. Kablodan büyük olursa kablo ısınırken sigorta atmaz. Konutta en sık kullanılan iki eşleşme:

Diğer kesitlerin sigorta üst sınırlarını yönetmelikteki tabloyla birlikte kablo kesiti nasıl hesaplanır yazımızda verdik. Örneğin bu eşleşmelere uyan Siemens 5SL6110-7YA 1×10 A aydınlatma hattı, Schneider A9K24116 1×16 A priz hattı için kullanılabilir.

Yükün akımını bulmak için gücü gerilime bölün: monofazede W ÷ 230, trifazede W ÷ (1,73 × 400).

2. Eğri tipi: B, C, D farkı

Sigortanın üzerindeki harf, kısa devrede ne kadar hızlı açacağını gösterir. Motor, kompresör, trafo gibi yükler çalışmaya başlarken birkaç anlık yüksek akım çeker. Eğri, sigortanın bu kalkış akımına ne kadar tahammül edeceğini belirler.

• • B tipi: Anma akımının yaklaşık 3–5 katında anında açar. Kalkış akımı olmayan aydınlatma, ısıtıcı, priz hatlarına uygundur. Mesela Siemens B tipi 20 A.
• • C tipi: 5–10 katında açar. Klima, çamaşır makinesi, pompa gibi motorlu cihazlarda kalkışta boş yere atmaz. Konut panolarında en yaygın tiptir.
• • D tipi: 10–20 katında açar. Büyük motor, trafo, kaynak makinesi gibi çok yüksek kalkış akımlı sanayi yükleri içindir.

"D tipi sigorta" aramasında bir karışıklık var: bu ifade hem D eğrili otomatik sigorta hem de eski panolarda gördüğünüz buşonlu (vidalı) sigorta için kullanılıyor. Hangisini aradığınızdan emin değilseniz sigortanın üzerindeki yazıyı ya da fotoğrafını bize gönderin.

3. Kutup sayısı

• • 1 kutuplu (1P): Monofaze hatta fazı keser. Konutta hat sigortaları çoğunlukla böyledir.
• • 1P+N ya da 2 kutuplu: Fazla birlikte nötrü de keser.
• • 3 kutuplu (3P): Trifaze hatta üç fazı birlikte keser; bir faz atarsa üçü birden açılır. Trifaze motor ve makineler için.
• • 3P+N / 4 kutuplu: Trifazede nötr de kesilecekse.

Kutup sayısı arttıkça sigortanın genişliği de artar; sigorta kutusunun boyunu buna göre seçin. Modül hesabını sigorta kutusu nasıl toplanır yazımızdaki araç yapıyor.

4. Kesme kapasitesi: 3 kA, 6 kA, 10 kA ne demek?

Sigortanın üzerindeki kA değeri, kısa devre anında güvenle kesebileceği en büyük akımdır. Daha yüksek kA, sigortanın "daha hassas" olduğu anlamına gelmez; daha büyük bir kısa devre akımını hasar görmeden kesebileceğini gösterir.

Hangi değerin gerektiği, o noktadaki olası kısa devre akımına bağlıdır; bunu tesisatın projesi belirler. Trafoya yakın sanayi tesislerinde bu akım yükselir, daha yüksek kA'lı sigorta gerekir. Projede yazan değerin altına inmeyin.

Ana sigorta ile hat sigortası arasındaki ilişki

Bir hatta arıza olduğunda yalnızca o hattın sigortası atmalı, ana sigorta kapanmamalı. Bunun için ana sigorta, hat sigortalarından büyük seçilir. Ana sigortanın değerini abonelik gücünüz ve sayaç tarafı belirler; bunu dağıtım şirketinin ve projenin verdiği değerle eşleştirin.

Sigorta ile kaçak akım rölesi aynı şey mi?

Değil. Otomatik sigorta aşırı akımı ve kısa devreyi keser; kabloyu korur. Kaçak akım rölesi ise topraktan kaçan küçük akımı algılar; insanı elektrik çarpmasına karşı korur. Biri diğerinin yerini tutmaz, panoda ikisi birlikte bulunur. Farkı kaçak akım rölesi neden atar yazımızda anlattık.

Doğru bilinen yanlışlar

"Sigorta atıyorsa bir büyüğünü takarım"

Sigorta atıyorsa ya hat fazla yükleniyordur ya da bir arıza vardır. Büyük sigorta kabloyu korumayı bırakır; sorun ortadan kalkmaz, sadece görünmez olur. Çözüm yükü bölmek ya da arızayı bulmaktır.

"C tipi her yerde daha iyidir"

C tipi konutta yaygın ve çoğu durumda uygundur; ama kalkış akımı olmayan hatlarda B tipi kısa devreye daha erken tepki verir. Yükün cinsine göre seçin.

"10 kA sigorta 6 kA'dan daha çabuk atar"

kA, açma hızını değil kesebileceği en büyük kısa devre akımını gösterir. Aşırı yükte ikisi de amper değerine göre aynı davranır.

"Marka değişince değer değişir"

Aynı amper, eğri ve kA değerindeki sigortalar aynı işi görür. Marka seçimi kalite ve bulunabilirlikle ilgilidir; panoda aynı seriyi kullanmak montajı kolaylaştırır.

Müşterilerimizin en çok sorduğu sorular

"2,5 mm² kablo kaç amper sigortayla korunur?"

Boru içinde tek damarlı 2,5 mm² için yönetmelikteki üst sınır 20 A'dir; uygulamada priz hatlarında 16 A kullanılır.

"Klima hattına kaç amper sigorta takılır?"

Klimanın gücüne ve hattın kesitine bağlıdır. Klima kompresörlü olduğu için C tipi tercih edilir. Klimanın etiketindeki akım değerinin üstünde, kablonun üst sınırının altında bir değer seçin; yukarıdaki araç bu aralığı gösterir.

"Eski buşonlu sigortayı otomatik sigortayla değiştirebilir miyim?"

Evet, eski tip sigortaların otomatik sigortaya çevrilmesi yaygın bir yenilemedir. Bu iş pano ve bağlantıyı ilgilendirdiği için yetkili elektrikçiye yaptırılmalı; aynı anda kaçak akım rölesi de eklenir.

"Sigortanın üzerindeki yazıları nasıl okurum?"

"C16" C eğrili 16 amper demektir. "6000" ya da "6 kA" kesme kapasitesidir. Yanındaki "230/400 V" çalışma gerilimidir.

Toparlarsak

Amper: yükün akımı ≤ sigorta ≤ kablonun üst sınırı. Aydınlatmada 1,5 mm² / 10 A, prizde 2,5 mm² / 16 A en yaygın eşleşmedir.

Eğri: B kalkış akımı olmayan yüke, C motorlu cihaza, D büyük sanayi yüküne.

Kutup ve kA: monofaze/trifaze hattı, projedeki kısa devre değerini karşılayacak şekilde seçin.

Hattınıza uygun sigortayı yazının başındaki araçla bulabilir, seçenekleri elektrik sigortaları kategorimizde görebilirsiniz. Emin olamadığınız bir pano için fotoğraf gönderin, birlikte bakalım.

İlginizi çekebilecek blog yazıları

• • Kablo kesiti nasıl hesaplanır? — amper, kW ve mesafeye göre doğru mm²
• • Sigorta kutusu nasıl toplanır? — sıralama ve modül hesabı
• • Elektrikli ısıtıcı ne kadar elektrik harcar? — tüketim ve aynı hatta iki cihaz

Kategoriler

• • Elektrik sigortaları
• • Kaçak akım röleleri
• • Pano ve aksesuarları